Licht verzet

Ik houd niet van bevelen. Zo te zien houd ik meer van een bekentenis. De vraag is of ik een goede titel had gekozen met bladder dit. Nu sta ik op de rand van honderd en voel ik me verplicht, nog even, aan de titel. Ik lees mezelf terug. Daar gaat het, zei ik bij de start. Nauwelijks een bevel, eerder vaststelling van iets wat niet vastgesteld wil worden. Het wil gaan. Of liever nog, het gaat, nog los van de vaststelling. Het gaat los van de vaststelling.

Het lijkt meer op pas op struikel niet nadat je bijna gestruikeld was. Eerder vaststelling dan bevel. Je wil meebewegen, dat is het. Er beweegt iets en je hebt er plezier aan mee te gaan in die beweging. Vieren heet dat ook wel, een touw dat strak staat laat evengoed beweging voelen. Je kunt het bijna niet zien. Zoals dat oppervlak waar iets gaat bladderen. Om er grip op te krijgen moet het gelijnd zijn, gegroefd. Wil je ontsnappen, dan is glad weer beter.

Er is dus nog een derde mogelijkheid, de rimpeling in het gladde, of de afvlakking van het gegroefde. Ik kan er geen vat op krijgen maar zie al teruglezend dat ik meebeweeg. Langzaam, al bladderend. Met de huidverharding op mijn hand ga ik zometeen naar de huisarts. Er is daar iets gaande, iets onschuldigs. De zon brengt het teweeg, de goede zon. We verzetten ons lichtjes, we wennen en bewegen mee. We overcompenseren lichtjes wiegend.

Nog te helder

Het was niet helder, dat was het. Zo begon deze serie. Een ding was wel helder, dat het zo niet langer meer kon. Het was niet iets van mij alleen, hoe langer hoe meer ontstond er een wolk van namen die rond deze teksten aan draden trokken waaraan ik me liet vieren. Wat niet helder was had te maken met allerlei namen die met deze mensen weinig te maken hadden, bijvoorbeeld Agamben. Het meeste wat ik deed was commentaar, en dat zei deze mensen weinig.

Het was ook niet helder wat ik ermee kon. En zo kwam er een flinke dosis ressentiment naar boven. Goed, dan geen namen, je krijgt hoe je het hebben wil. Dat ressentiment heeft het voordeel dat ik mijn onheldere gevoelens op jullie gooi en dat levert meteen al een hoop op. Alleen was het nog niet onhelder genoeg omdat jullie makkelijk zien dat het vooral met mij te maken heeft. Dat geeft weer eenzaamheid maar ook die bleek misplaatst vanwege die lijntjes.

Laat ik nu niet weer over Pinocchio beginnen, de marionet zonder draden, becommentarieerd door Agamben. Eerder begint een beetje Maigret te dagen. Hij is niet veel meer dan een lens, lees ik in commentaren. Toch zit hij in de weg, een lens is nog teveel. De schrijver heeft verschillende pogingen gedaan om van hem af te komen, met Maigret win je de Nobelprijs niet. Maigret is geboren in mistig Delfzijl, bij een paar glazen jenever en al met zijn gedoofde pijp. Als tegengif lees ik Nobelprijswinnaar Brodsky.

Waarom ik dichters in de buurt houd

Observeren is ook een vorm van serveren. Je bedient de wereld door naar het tafeltje te lopen en te vragen wat ze gehad had willen hebben. Je had die wereld al gezien natuurlijk, maar kijken is nooit zomaar. Het is kijken met het oog op. Dit verklaart waarom dichters zo geprezen worden met hun observaties. Ze kijken, maar nooit zomaar. Ze zien ook echt dingen. En wat ze zien, daarvoor plooien ze de taal. Zo ontplooien dichters hun macht: zwijgen, kijken, spreken.

Het is maar de vraag of dichters ergens voor dienen, met hun observaties. Het lijkt of ze ons een lesje willen leren. Kijk mij eens liefhebben, zeggen ze, volg mij met je ogen! Waardoor je alsnog gaat twijfelen dat die dichters liefhebben. Ze leren lesjes, ze temmen, die hele wereld en die hele taal zijn hun hondjes. Dichters dienen nergens en niemand toe. Het zijn echte leiders, echte doeners. Hun uitleggers zijn ze altijd voor.

Kan toch zijn dat ze liefhebben, die dichters. Alleen is liefde vaak anders dan ik dacht. Het is een kwestie van aandacht geven. Je kunt ook houden van die hondjes, ze maken je eenzaamheid draaglijk. Er zit iets in die dienstbaarheid wat ons met elkaar verbindt en wat we daarom in de buurt willen houden. Zo gezegd lijkt het of ik iets heel slims observeer, maar zo voelt het niet. Bij mij vertaalt het zich in een soort staren, ja naar wat eigenlijk? Naar wit, naar woorden, woorden die uitlopen.

De tijd van dit komt in zicht

Bijna aan de honderd! Het getal wil ook wat, en dan is honderd best bereikbaar vanuit deze 97ste. Hoe dichter ik de honderd nader hoe natuurlijker het voelt om terug en vooruit te kijken. Wat heb ik nou helemaal gedaan? Ik moet wel even eerlijk zijn. Zonder jou was dit er allemaal niet geweest. Je hebt gemopperd, je hebt gezwegen, je hebt me zelfs - opnieuw: ik moet eerlijkheid betrachten - geprezen. Mijn woordenspel heeft je geprikkeld tot woorden en gedachten. Mooi!

Het was steeds weer een uitdaging om geen namen te noemen. Namen schrikken af, zeker bij filosofen. Je kunt nog zo name dropping zeggen, de namen zijn wat hooggehouden wordt door types als ik, en hoe moeilijk is het om de names te droppen. Mist, veel mist heb ik gezien en rondgeblazen. Mist, nauwelijks een naam. Je kunt evengoed nevel zeggen. Het zijn maar namen, voorbeschikt om die de mist in te blazen of waar ook.

Het kan evengoed van de andere kant komen. Kijk, je hebt namen. Vanuit de namen kan ik gaan blazen, richting wat zich afspeelt en richting flarden, richting fladderen. Neem een naam en er ontspint zich iets. Stel dat het is zoals de namen zeggen. Fladderen, bladderen, maakt het wat uit? Laat ik eens dit zeggen, bladder dit. Dan wordt het herfst. Ik sta op, de driedubbele ramen bevatten zo veel herfst. Het bladdert. Voorzichtig kijk ik vooruit. De zon heeft huidverharding teweeggebracht op mijn huid. Tijd kortom om vooruit te kijken. Als dit gebladderd heeft is er altijd nog dit. Eindelijk dit.

Alles van waarde

In de ruimte is alles in de zoveelste macht. Zo lijkt het of alles meta is. Het is tweemaal, maar ook die tweemaal weer tweemaal, en... Er komt geen eind aan, of het nu in de plus of in de min zit. Je kijkt over de schouders van God die weer over jouw schouders kijkt, achter je of juist weer voor je. Terwijl je niet eens weet dat hij bestaat. Je hebt hem voor het gemak gelijkgeschakeld met het oneindige maar daarvan weet je het ook niet. Er is daar wel iets, iets waarvan je kunt bevatten dat het verder is dan het einde, en dat einde kun je ergens bevatten, maar dan dus weer dat meta.

In het klein is het evenzo, maar nu dat midden. Hoe meer meta (hoe meer macht) hoe meer midden. Daar lees ik de krant. Het is nieuws, maar dan met commentaar. Commentaar was echt het ding van de middeleeuwen. Later werd het ironie, waardoor je niet meer weet of het serieuze ding hier of daar zit, het commentaar heeft nu ook het echte ding aangetast, maar ook dus misschien weer vice versa, waardoor we die ironie toch weer hard nodig hebben.

Ik heb me er makkelijk van afgemaakt. Alles is uitgangspunt had ik gezegd, en laat mij er maar iets mee doen. Iets van maken. Het begint me te schemeren dat ik gehecht blijf aan zoiets als waarheid. Wat is waarheid? Ik zou graag teruggaan naar mijn vertrekpunt, en dan is alles goed genoeg. Echt, mensen, dat meen ik, alles heeft waarde! En dus is alles wat ik hier doe commentaar. Ja, ik wil graag commentaar leveren. Ik wil zo graag leveren. En dat commentaar weer doorstrepen. Ja, doe maar. Streep maar door, de dingen zijn goed genoeg. Je hebt dit niet gelezen.

Ik ben het complot

Het is crisis dus de redding is nabij. Ja, je hebt gelijk en ja, we hebben getekend. We gaan het ook echt uitvoeren. We zijn al begonnen. Er is al een vertrouwenwekkend persoon bezig met het inventariseren van meningsverschillen. Dat doet hij meteen al met de betrokkenen zelf. We creëren draagvlak voor de uitvoering. Hoe langer het duurt hoe zekerder het resultaat. We zijn het dus helemaal met je eens en nu alleen jij nog.

Alles draait om het midden. Zet jezelf in het centrum en je draait mee. Het gaat allemaal op rolletjes rombom. Zet jezelf aan de rand en je vloek is eer. Je was toch die marginale? Nu ben je ineens de beste stuurlui. Had je soms kritiek? Nu heb je schone handen. Het is iets procesmatigs. Jij veroordeelt de gang van zaken en die veroordeelt jou. Jij weer in hoger beroep en zij weer met een verrassende tegenzet. Geduld is waar het om draait, geduld afdwingen, creëren, trainen.

Als alles draait is alles centrum. Daar draait alles om stilstand. Daar heeft alles vat op jou en jij vat op alles. Dit is het geheim dat we delen, ons publieke geheim. Laat ik eens een complot uit de doeken doen, ons complot. We hebben niet alleen de oude man ingesteld maar ook de dwaas van de reptielen. Zo is overal complot en dus nergens. Overal en nergens, dat is het complot achter het complot. Ik zeg je dit in goed vertrouwen.

En nu het goede nieuws

Het is volbracht, zeg je bij een taak. Met het is volbracht zeg je dat het een taak was. Zeker, er is ook sprake van een takel. De zoon Gods hing aan de takel toen hij zijn zeven laatste woorden zei. En het was een nieuw begin. Dat geloven we. Hangend aan de takel is de taak voorbij en begint iets wat geen taak is. Als je taak voorbij is kan er iets beginnen. Eindelijk. Wat er kan zijn is geen taak denk je dan. Geen idee wat het je zegt, jij hebt me geen opdracht gegeven.

De oude Grieken voerden hun takel pas aan het eind in om te laten zien dat het klaar was. Een god hing aan de takel, deus ex machina zeiden de Latijnen later. Het was ook te kunstmatig om te geloven. Je wil liefst blijven dolen in dat theater. Later sprak men daarom van spektakel. Alles loopt toe op iets wat je raakt. Zodat je vergeet wat volgt. Lekker verzuipen in de duizeling, het lijden, de roes, maar dat is dus spektakel.

Ik durf gerust te zeggen dat ik zeg en wel dit. Soms dienen zich tekenen aan die je vrijgeven. Heel lang had ik gedacht dat zich taak op taak stapelde. Toen dacht ik weer vrij te zijn, toen was er weer wat en nu weer lekker niks. Wat ook speelde was dat ik dacht nog voorwaarden te kunnen stellen. Als maar dit en als maar dat. De voorwaarden nemen voor wat ze waard zijn. Je geeft de taak door omdat je je onterecht behandeld voelt. Welnu, je hoeft niets meer, je bent van je taken verlost.

 

Thuiskomen

Je hoeft niets terug te zeggen. Als je niets terugzegt kan ik altijd nog stoppen. Of rekening met je houden. Er zijn zoveel dingen uitgeprobeerd. Ik kan in de predicaten duiken zodat er mogelijk iets van waarheid ontstaat waarbij ik recht doe aan je zwijgen. Ik kan me schamen omdat ik meteen denk dat ik iets ijdels heb gezegd als jij niets terugzegt. Ik kan me verliezen in mijn woordenstroom zodat jij het over je heen kan laten gaan en daarna eventueel iets terugzegt.

Het voelt als een dronken Rus die de vlucht naar voren inzet. We laten zien, zeg ik dan, hoe wij zijn dus dan zijn we tenminste niet hypocriet. Niet zo hypocriet als jullie. Omdat we ook voor onszelf onverdraaglijk zijn hebben we bedacht dat jullie dat ook zijn. Je staat dan misschien wel in je recht maar ondertussen doe je wat God verboden heeft en zijn wij er namens God. En dus namens jullie. Wij knappen jullie vuile klussen op. Als jullie goed zijn en wij slecht zeggen we dat we niet geloven in logica. Daarom hebben we gedronken.

Als je niets terugzegt laat ik je zwijgen spreken. Ik laat het zo hard spreken dat het me overweldigt en het niet meer zoveel uitmaakt wat ik doe. Dwars door mijn woorden hoor ik mezelf en zo geef je me aan mezelf terug. Er ontstaat een kleine woestijn die bezaaid is met stenen en waar regen nog betekenis heeft. De woorden maak ik expres kaal zodat de woestijn zich een beetje thuisvoelt. Wat er overblijft is ijdele praat, zigzag en rondjes. Ik kom weer bij mijn beginpunt en dus geen meter opgeschoten.

Zonder lijn

De lijn hoef je niet vast te houden als je een hond bent. In die zin kun je vrij bewegen. Ga je de verkeerde kant op dan voel je dat vanzelf. Ik las dat houvast je meer vrijheid geeft. Denk aan de bergbeklimmer die gezekerd aan de wand zijn reikwijdte uitbreidt. Ik zoek de goede vorm en schrijf me vrij. Mijn gedachten kunnen nu alle kanten op, er zijn drie alinea's en er zit lijn in.

In het bos loopt een man met drie honden. Geen lijn te bekennen. De honden lopen kriskras en alles driedubbel. Er loopt er een het fietspad op. De man roept de hond terug. Niet schreeuwen, geen aanstellerij. De stem duurt iets langer dan de lijn maar je kunt daarin een hoger stadium bereiken. De man loopt ontspannen, misschien is hij zelfs in staat om te peinzen of te dromen. De stem die niet merkt dat hij een stem is. De niet-lijn en niet-stem die de honden bij elkaar houdt.

De hond bij mijn vriend merkt dat ik bang voor hem ben. Geen tijd om te peinzen, alleen de opmerking van mijn vader vroeger dat je niet bang moet zijn voor honden want dat merken ze. Nu heb ik weer de rust om te peinzen. Honden hebben vaak veel tijd om te peinzen. En te dromen. Dat hebben we dan dus gemeen. De stem van mijn vader bracht onrust in me teweeg. Die onrust is mijn milieu gebleven. Ik loop kriskras en alles driedubbel.

Alles ademt heen en weer

Alles voor de film denk ik als ik film aan het kijken ben. Undercover Donnie Brasco komt op bezoek bij bendelid Al Pacino op Eerste Kerstdag en moet liegen dat hij vrijgezel is. Pacino nodigt hem nogal dwingend uit om bij zijn family coq au vin te eten. Komt Donnie weer bij zijn vrouw dan gaat hij dus niet zeggen dat hij de uitnodiging niet kon weigeren want immers undercover. Hij laat het bij 'ik moest werken'. Nu kun je dus denken dat hij dit wel moest zeggen omdat anders de spanning weg is. Die vrouw reageert namelijk weer, de spanning laadt en ontlaadt zich.

Zo wekt de film voortdurend de suggestie dat er in de realiteit iets spannends aan de hand is waarvoor de film met zijn lichte overdrijvingen en suggesties de juiste taal vindt. De taal is dan toch weer een adequaat en transparant middel. Dat spannende heeft te maken met die Italiaanse en Franse inslag van de immigranten in New York. Coq au vin, die geweldige solidariteit, het geheim kunnen bewaren. De film brengt dat allemaal aan het licht.

Nu was ik daar nooit bij, in New York. Ik stel me zo voor dat je daar leeft zoals in Donnie Brasco of Goodfellas. Nee, niet in een bende of de politie, want dat was nou juist die overdrijving. Je leeft daar min of meer zoals wij hier in De Laar West, maar dan zoals ze zich daar De Laar West of Palermo voorstellen. Ze zijn daar nooit geweest maar alle namen ademen daar Europa. Ze projecteren het daar allemaal op de film. Zelfs als ze aan hun vrouw zouden uitleggen dat ze op Eerste Kerstdag een aanbod van een crimineel kregen dat ze niet konden weigeren zou die vrouw meteen aan de Godfather denken.

Surprise party

Jullie waren zo makkelijk. Ik hoefde niets te doen. En toen waren jullie er. Ik had anders ook graag gelopen, en dat kan nog steeds. Ach jongens, er is zo weinig voor nodig. Een route, dat wel. Je kunt wel dwalen, je kunt struinen, je kunt zo veel. Met een route hoef je niet na te denken, je loopt lekker als een kip zonder kop en je bereikt je doel. Breekt de pleuris uit omdat je een bordje hebt gemist dan is dat ook weer lachen.

Het is weer anders als je dat lachen kunt delen. Of als ik - o binnenpretje - zie hoe je hard door mijn vogelzangapp heen praat die feilloos homo sapiens aangeeft. Jullie waren ook in staat om niet te wandelen of fietsen waardoor we ergens aten met of zonder wespen en in essentie zit het woord eten als je het maar wil zien. Je praatte uitgebreid over het terugbrengen van alles tot al tot a dat was lachen. Ik kwam naar je toegefietst en je was er gewoon. En je was er op je kamer, weinig van je gezien die dagen, je dicht in de buurt geweten.

Vaak vertelde ik mezelf dat ik ver weg in een grot wilde wonen. Beetje gras eten. Ik zou me zo ontstellend gaan vervelen dat ik dan eindelijk pas echt zou verlangen en weten wat dat voor mij kon zijn. Daarom verlangde ik zo naar vakantie. Ik zat midden tussen jullie maar mijn liefde voor mijn grenzen won het feilloos. Was ik de prooi toen jullie me appten en de data volliepen? Die droom moet nog ergens zijn dat ik mezelf tegenkom en er genoeg van heb. Ergens is die droom er al en het kan goed zijn dat jullie dit ergens al wisten.

Al weggaand achterom kijken

Je kunt er altijd iets van maken, van wat er al is. Je maakt er iets van, en dat is er. Het is wat er al was en dringt tot je door wat niet tot je doordrong. Nu je er iets van maakt zie je hoe het was voordat het tot je doordrong. Ja, dat zeg ik, het was er al. Het leek op mij te wachten en het was eigenlijk andersom. Iets in mij wachtte op wat er was, zeg ik nu. Ja, achteraf heb ik makkelijk praten. Ik wil maar zeggen dat makkelijk praten me helpt om te zien hoe ik eraan voorbij ga en wat dan.

Zo vond ik het leuk als mijn oudere zussen een boek lazen. Dat moest ik ook kunnen. Mijn ogen bewoog ik langs de regels. Later dacht ik dat lezen een vorm van luisteren is en zelfs begrijpen. Nu heb ik zoveel gelezen en begrepen dat ik zie wat er destijds gebeurde, en wat lezen is. Nu beweeg ik mijn ogen weer langs de woorden zoals mijn zussen deden. Lezen is als muziek luisteren. De muziek geeft het tempo aan, en jij beweegt in je hoofd lekker van voor naar achter om te volgen en te dwalen.

En ja, dat Gregoriaans dat voor mijn ogen gezongen werd. Ineens kreeg ik door dat de Mis lang duurde. De zon ging buiten langs de wolken en verzorgde een clairobscur. Het was pure voorpret. Wat was het fijn om onder klaterend orgelspel de kerk te verlaten en de zon ook buiten te zien. Nu gebeurt het me nooit meer dat ik de kerk verlaat. Als Wilfred Kemp op zondagochtend zijn Gregoriaans afspeelt luister ik even en loop rustig naar de wc. Klaterend spel, dat wel.

Mijn manier

Mannen zijn nu eenmaal sterker. Daarom hebben we de geschiedenis niet alleen naar onze hand kunnen zetten maar ervoor gezorgd dat die er überhaupt was, ten einde verklaard werd en dit weer herroepen. Er mogen allerlei vrouwen aan de macht zijn geweest, ze hebben ook zo het krachtsverschil niet teniet kunnen doen. We spelen onze zwakte uit indien nodig maar houden ons fysieke overwicht achter de hand en zo hebben we twee handen, bijeengehouden door onze grotere hersenpan.

Ja, je leest het goed, ik heb het woord zorg ook nog ingezet. Dat is wel heel clever. We maken ons voortdurend zorgen, we besteden zorg aan de details, we zorgen graag voor de veiligheid van onze vrouwen en we maken ons zorgen om onze positie. De mens is zorg, en zeker ook zorg voor zichzelf. Zorg om de dood, de eigen dood zegt de filosoof. Het krachtsverschil bestaat eigenlijk niet, zeggen we tegen jou en tegen onszelf. Het is vooral iets waarvoor we moeten zorgen.

In mijn grijze verleden trad ik toe tot colleges in de toren over Joden door Joden maar ook over vrouwen door vrouwen. De tijden veranderen want ook dat is geschiedenis. Het is de belofte die in de lucht hangt. Nu was ik aan de overkant, laagbouw ontworpen door vrouwen met prijsuitreikingen aan vrouwen door vrouwen. Ik liet mijn dromen gaan over deze vrouwen met hun zorg. Misschien, dacht ik, waren die vrouwen er altijd al, in zekere zin. Ik zou dan misschien niet die vrouw zijn geweest maar ik heb er misschien wel altijd mee geleefd en mee gesproken, op mijn manier dan.

De drie sola's

Het getal drie blijft maar boeien. Zo was ik op zoek naar de vijf sola's van het protestantisme, en zag ik dat er eigenlijk drie waren: sola fide, sola gratia, sola scriptura (alleen door het geloof worden we gerechtvaardigd, alleen door de genade, alleen door de schrift). Twee zijn later toegevoegd. Nu kun je zeggen dat ik die drie wel erg graag wil. Dan blijf ik - nu we toch in de theologie zitten - met een sterk punt zitten als ik drieëenheid zeg. De moslim kan nu weer beginnen over de vijf zuilen. Dan zeg ik weer drie monotheïsmen. Maar jij bent er ook nog. Je kunt wel dialoogje spelen maar die derde kijkt mee. Of vijf dus.

Met vrienden speel ik graag het spelletje katholiek-protestant. Het klopt natuurlijk van geen kanten, in Nederland zijn we allemaal een beetje dit en beetje dat. Het spel is dus ook om bij die protestanten het cryptokatholieke naar boven te halen. En omdat ik het spelletje soms te serieus neem maak ik het hun juist daardoor weer makkelijk om mij te ontmaskeren als cryptoprotestant. Zo weten we weer waar we aan toe zijn en dat is altijd prettig.

Misschien zou je ook alles kunnen herleiden tot sola fide denk ik soms. Alleen door het geloof, dat wil zeggen alleen door het geloof worden we gerechtvaardigd. Tegen mij wordt gezegd dat ik meer moet geloven in wat ik zeg. Ik wil het graag geloven. Maar ik ben bang dat ik, als ik erg mijn best ga doen, mezelf te snel blootgeef als katholiek. Je best doen, oké, maar geloof niet dat de rechtvaardiging daarmee gegarandeerd is. Mijn twijfels gaan dus over één en over vijf. Daarom houd ik het maar bij drie.

Actief vergeten

Alles loopt uit op opvoeding. En wij maar denken dat het startpunt was. Er zijn zaken, lieve lezer, die jij moet weten, en wel van mij. Daarom vertel ik het je maar. Of nog beter, zoek het zelf maar uit. En wel zo dat de kennis, mijn kennis ook, eruit komt. Het moge zijn dat we Europese waarden koesteren. Maar dat doen we niet voor onszelf. Het is opdat de anderen ook zien hoe waardevol die waarden zijn. Het is er voor de Ander.

Hoe ik dat allemaal zo weet, vraag je. Dat komt, volg ik Plato, doordat je het vergeten bent. Je bent vergeten dat je me hebt opgedragen jou te leren. Kijk eens naar dat rapport van Dijsselbloem, overigens afkomstig uit een onderwijsfamilie, die een paar goede lessen had voor de leiders. Die hadden die hele onderzoeksraad zelf in het leven geroepen. En nu maken ze geen gebruik van die lessen. Ze zijn hun eigen goede bedoelingen gewoon vergeten.

Toch kun je niet anders dan blijven leren. Alles loopt uit op studie, toch de activiteit van de zevende scheppingsdag. De Ander heeft jou die verplichting opgelegd. Maar jij kunt niet aan alle anderen die verplichting opleggen. Als je dat doet worden de liberalen communist en drijven ze de massa's de grauwe dood in. Het maximale wat je kunt is studeren en je lessen doorgeven. Als ik hier doe alsof ik alleen maar schrijf is dat om jou het idee te geven dat je vrij bent om mijn lessen te aanvaarden zodat ik weer denk dat ik jou op deze manier vriendelijk heb aangezet tot leren.

Wurm je erdoorheen

Het is nogal dwangmatig, dit. De dingen die ik bij elkaar zet horen helemaal niet bij elkaar. Dat zal verklaren waarom het zo geforceerd aandoet. Drie, waarom drie? Drie alinea's, oké. Dan geef je de lezer het idee dat dit al zo ongeveer de 85e invulling van het format is. Je geeft de lezer vrij. Maar ook nog eens drie invalshoeken. Een zou genoeg kunnen zijn en vooruit, maak er twee van. Dan hebben we een gesprek. Maar de derde heeft iets overbodigs.

De aanleiding vormt ditmaal Thomése die de correspondances uitlegt. Die vindt hij bij de dichter Baudelaire. Het bij elkaar brengen van twee dingen die niet bij elkaar horen. Kijk, nu komt er gezagvolle traditie bij, alsmede een hedendaagse schrijver die ons in onze eigen taal uitlegt wat Baudelaire ermee heeft bedoeld. Thomése en Baudelaire, dat is eigenlijk ook een correspondance. Met Thomése duik je de tunnel in om bij een autoriteit uit deftig Frankrijk uit te komen. Of andersom. De beving die je beving bij Baudelaire verstilt tot de braaf gevonden Thomése.

Mijn methode, als die er is, maar ik vermoed steeds meer van wel, is een soort limbodancing. Ik leg de lat steeds lager en probeer me eronderdoor te wurmen. Maar waar limbodancers in stijl en met bravoure achteroverhangen, op zijn carribisch, is het voor mij toch meer het gewurm zoals de koempels in hun nauwe gangen. Daar zou wel eens een derde perspectief kunnen schuilen dat niet helemaal met Thomése samenvalt. Hij wil de tegenspreker zijn, tegenover de massa. Maar die vindt hem aardig en leest hem. Maar Thomése zegt ook dat hij de schaamte opzoekt. En niet verdraagt. En zo verglijd je in zoiets als mij.

Zie de mensch

Als je jezelf in de etalage zet ga je worden wie je ziet. Die vrees kun je niet alleen voor jezelf hebben maar ook voor je geliefden. Er kunnen zoveel redenen zijn om jezelf niet in de uitverkoop te zetten. Een ervan is het plegen van een daad. Ik haal mezelf uit de etalage. Je wil maar zeggen: er is iets beslissends aan de gang en dat overtreft de dingen en dingetjes die ik er had neergezet. Kan ook zijn dat je je troef uit het spel haalt en terugstopt in je mouw.

Je gaat met andere ogen kijken naar wat zich daar afspeelt. Het was toch die paradijstuin met zonsondergangen en nieuwe achtergronden? Of het was toch dat slagveld waar we samen onze granaten schoten naar de roos ver weg? Hoe dan ook veilig. Fijn. Maar de mensch. De mensch wil ook wat. Daarom gaan we met andere ogen kijken naar wat zich daar afspeelt.

Oorlog en vrede hebben hun eigen pracht. En er zit nog meer in. We drijven de prijs op. We verhogen de inzet. Zelf heb ik niets met kansspelen, denk ik, maar ik heb wel degelijk genoten van Dostojevski. Hij is de kampioen van de onbetrouwbare verteller. Je leest hem omdat hij je in vertrouwen neemt. Zo word je zelf ook weer een tikje onbetrouwbaarder. Zo had ik mezelf uit de etalage gehaald, wetende dat ik er zo ook weer in zou staan. Nu als de poster imposter.

Manifest of zoiets

Verzwakking biedt ook weer kansen. Wie heeft nooit verlamming gevoeld bij goede schrijvers. Denk je daarover na, dan hebben die schrijvers de verzwakking in de hand gewerkt. Je hebt de steegjes nodig om ineens oog in oog te staan met die imposante barokgevel. Dus heb je ook mensen nodig die deze taak ter hand nemen. Schrijven is een rotklus die je steeds weer in verlegenheid brengt.

En dan heb je ook nog de verslaafden (zoals ik). Je voegt niets toe aan dat ultradiverse landschap. Je bent vlees nog vis. Je denkt niet na voor je iets opschrijft, als je geluk hebt schrijvend door dit aan de anderen te laten. Je tellt zonder te showen, of zelfs dat niet eens. Je schaamt je voor je eigen schaamteloosheid, maar ook weer te weinig. Je verschuilt je achter je exhibitionisme.

Zo zou het vacuüm eruit kunnen zien. We stellen het ons altijd voor als een zwart vierkant. Of een afgrond. De lezer kiest voor kwaliteit in zijn kast en laat zich meevoeren door de virtuoos die met hem rekening houdt. Als de lezer schrijft is het steunend en praktisch. Of omdat het moet. Of omdat hij trots is. Zo stellen wij ons dat vacuüm voor tussen schijt en kunst. Het wordt tijd zeg ik dan weer dat we dat vacuüm doorkruisen omdat we dat vacuüm zijn. Het is het allemaal net niet maar zeker ook weer niet niets.

Geparkeerd

Nu de natuur opgegeven is hebben we weer natuur. Eerst was het de plaats waar we even konden bijkomen van de stad, dus deel van de stad. In Nederland zag je wat overal al het geval was, alles werd park. De stad werd Parkstad. Het park was bedoeld om ergens mooi te zijn. Op afstand droomden we van rondhangen. Toen we er waren kwamen we te laat. De jongeren vierden daar elkaar al met blikjes en zakken.

Met corona werd de natuur plaats van verbanning. We dwaalden er rondjes, waar moesten we anders heen. Zo maakten we wel weer contact met de wolf, ridder en mysticus in onszelf. Onze vogelkennis versterkte aanzienlijk. De Rousseau in het diepst van onze gedachten verhief ons tot democraat. Terug bij de gemeenschap dansten we rond de meiboom. We kregen oog voor de sluippaadjes en de rijkdom van het afval. We leefden kortom op de rand.

Het lijkt erop dat we er klaar voor zijn, de laatste fase, de blik achterom bij het afscheid. Misschien kwamen we er dichtbij toen we op zondag wilden parkeren om te wandelen. De roodwitte linten, de parkwachten. Verbannen uit ons verbanningsoord moesten we op kamers. Als je geluk had je eigen kamer. Nu er oorlog is weten we hoe heerlijk dat is. We maken de reis waar monniken eeuwen over deden. Eerst de woestijn, toen daar samen, toen alleen op cel. De woestijn de woestijn laten.

Niet nodig te weten

Het is maar de vraag of de mens zo nieuwsgierig is. Ooit gingen er een paar naar boven kijken. Ze wilden van alles weten wat ze zagen. Of ze nu echt nieuwsgierig waren... Liever interpreteerden ze de figuren om gezag te winnen. Het gedrag van mensen moest voorspelbaar worden. Ja natuurlijk, ook daarvoor is nodig dat je graag wil weten wat die mensen doen. Met de bedoeling dat te voorkomen.

Er kwamen machtige tegenbewegingen. De Bijbel plakt de sterren in de lucht om uit te komen bij de rustdag. Horatius probeert meisje Leuconoë te plukken, 'probeer de berekeningen van de Babyloniërs niet, carpe diem.' Zou het mogelijk zijn om al voor je nieuwsgierig bent je aandacht te verplaatsen naar het hier en nu? Die berekeningen geloven we wel.

Nieuwsgierigheid maakt je opgewekt. Er valt nog iets te hopen. Hier en nu is ook niet alles. Wil je een klein beetje, dan heeft het je beet. Het heelal breidt zich uit en is al niet meer wat het was. En wat het is, is al afkering van het oneindige. Het zal allemaal wel. Die nieuwsgierigheid laat ik bij jou, mijn lieve leerling. Het is een begin en deel van het proces. Daarna ben je geboeid, daarna consequent. En ook de conclusie laat ik aan jou.