Mijn bevrijding

Vaak moest ik reageren. Er was altijd wel iets, een vers of iets met voetnoten. Als je altijd reageert, dacht ik, dan is er een heen en weer. Kun je zeggen dat er beweging is wanneer er een heen is en een weer en verder geen keer? Dat nu ook weer niet. Het verloste me van die beweging, eindelijk was er iets afgelost. Van mijn moeder heb ik dit. Van mijn vader weer iets anders, de lak aan smaak. En aan geur. Ik reageerde om me te pushen tot smaak en geur. Als het van mezelf was geworden proefde ik eindelijk iets.

Zo leren we maar weer eens, beste kinders, dat een fluitje altijd handig is. Denk aan Schopenhauer die kundig de dwarsfluit bespeelde en zich aan het werk hield. Terwijl hij dat met zijn erfenis niet hoefde. Hij zong zich zodoende los van de wereld die hem ergerde. Ik ken dat. Ik fluit de dag op gang en ben al een millimeter los als het gevaarte over me rolt.

Van hondjes leren we dat je de geur ook kunt geven aan wat je tegenkomt. Je hoeft niet te wachten tot je vrij rondloopt, je hoeft je voortgang nauwelijks te onderbreken. Lees ik de krant, dan hebben ze hun vlagjes al geplant. Er is zo weinig wat je zelf hoeft te doen. Liggen, lezen, laten gaan. En mild glimlachen. Nog even en ik heb geen geur en smaak meer nodig. Ik doe mijn ogen halfdicht en kan je zien. Of horen is genoeg, wat je zegt.

Freeze

Neem dit niet persoonlijk. Ik tik immers tegen een scherm. Als ik dus toch persoonlijk word heeft dat te maken met retoriek. Nog steeds wil ik door imago en scherm naar je reiken. Ik ben kennelijk onwetend en dat wetend voed ik mezelf op met straffe hand. Ik ben verwikkeld in een proces waarin ze begonnen met het noemen van mijn naam. Ze kwamen er ook achter dat het proces al in mij plaatsvond. Zo konden ze me mooi pastoraal begeleiden en kon ik mezelf permanent beschuldigen van paranoia.

Het is dus effectiever om te coachen. Kom erachter waar iemand zit, in zijn proces, en intervenieer precies op dat punt. Dan heb je meteen ook een startpositie. Het probleem van een proces is immers dat er geen begin en eind aan is, dus is het eigenlijk ook geen proces. Alles wordt nu schimmig, want met het proces is de persoon ook niet echt een persoon meer. Die startpositie biedt dus houvast, het gaat voortaan om het handvat.

Het is toch formidabel hoe je met een paar handvatten het proces kunt sturen. Eigenlijk maakt het nu niet meer uit of we persoonlijk worden. Ik kan doorgaan met tikken en jij kunt denken dat ik jou coach, maar je kunt ook denken dat ik je niet coach. Zolang er iets gaat kunnen we spreken van een proces. Maar we kunnen ook zeggen dat er geen proces is. Dat geeft lucht! We kunnen nu alle kanten op. Dit is ons startpunt.

Onthouding

Nu onze actieradius beperkt is vallen we terug op onze houding. Achter de verklaringen en betreuringen zijn we onze houding aan het herzien. Hoe houden we ons, en vooral ook: hoe verhouden we ons tot de wereld die ons overvalt? Die ons overvalt terwijl we toch een houding hadden. En zelfs een verhouding. Wat moesten we ook anders. Actie kun je doen, maar in het geval van Oekraïne is dat toch wel bezwaarlijk, omdat we de atomaire gevolgen niet kunnen dragen.

Er is wel geopperd (Aristoteles) dat je een houding niet kunt hebben. De houding is evengoed wat jou heeft als wat jij hebt, het is jouw hebben. Het is jouw hebben en jouw houden, je hele hebben en houden. Daar komt nog iets bij. Bij alle rampspoed is je houding gebaat bij troost. Troost en hoop. Je moet ergens lichtpuntjes zien. En zo was er opluchting voelbaar toen China zich onthield van stemming in de Veiligheidsraad. Terwijl het de Russen toch leek te steunen.

Wat hier gaande is, is zeker onthouding. Is het een actie, een slimme strategie, een afzien van stellingname? Onthouding is zeker ook een houding. Ik durf nog verder te gaan en te overdenken of elke houding niet in de kern onthouding is. Wanneer je een houding niet kunt hebben, is de onthouding van de houding de kern van de houding. We zijn op zoek naar een beetje ontspanning, het loslaten van onze houding zodat die bij ons blijft.

Open gesprek

Jij en ik, we zijn lekker bezig. We stichten gemeenschap. Dat maakt nieuwsgierig. Laat ik mijn gedachten er eens over laten gaan. Lange tijd sprak ik alsof ik in een conferentie zat en iedereen om de beurt de anderen toesprak. Of eigenlijk was het meer een socratisch gesprek, waarin je samen op zoek was naar wat nou echt van waarde is. Of eigenlijk was het een lange zuiveringsactie waarin je de rommel bij de anderen opruimt en misschien ook een beetje bij jezelf.

En nu, ontstaat er al iets? Je vertelt me dat je moeite hebt met deze vorm. Het is te kort, te veel, niet helder. Het is duidelijk dat ik je niet bereik. Ik vraag me ook af of ik je wel wil bereiken. Als ik me dingen afvraag, is dat jij ineens doorgedrongen in dat ik. Niet dat het wat uitmaakt overigens, want bereiken doe ik nog steeds niet. En echt vragen ook niet, trouwens. Het loopt door, er gaat iets, er bladdert iets.

Om van gemeenschap te kunnen spreken moet je een duidelijk onderscheiden ik en jij hebben. Er moet ergens verschil zijn. Als er geen verschil is, is er taal die alleen door een eenling wordt gesproken. En dat kan niet, heb je gezegd. De gemeenschap, als die er al is, is die tussen de eenling die schrijft en de ander die zegt dat het niet kan. Wat gebeurt er als ik je gelijk geef? Hoe eindig ik dan deze blog? Wat hier staat kan niet. Dit kan niet het einde zijn.

Niet mijn dag

Dit hier is imago. Hoe graag zou ik een gebaar maken naar jou toe. Hier, alsjeblieft, ook al kun je er niets mee! Hoe graag zou ik: zo lijkt het of mijn bedoelingen zelf gebaar zijn. Maar zeker ook dat ik mijn bedoelingen kenbaar maak, een beeld naar voren schuif dat boven mijn woorden hangt. Tussen mijn woorden en mijn gebaar schuift imago, archiveerbaar imago nog wel.

Imago is spektakel, wordt gezegd, bladdert zich los van eigendom. Het imago staat tussen ons, staat tussen mij en mezelf. Mijn archiveerbare imago bevat nog de merktekenen van mijn naam en van deze datum. Wat je ziet is wat je krijgt, mijn gedateerde persoon. Die gedateerde persoon - die ik ben, die zometeen in het archief bestaat - schuift tussen de dag en ons. De vlag van de dag. De vlag is het imago dat juist deze dag wordt gewist, in het land Oekraïne dat zogezegd door Lenin zou zijn uitgevonden en nu in rap tempo wordt gedecommunistiseerd of gedeneonazificeerd (= hetzelfde).

Ik kan niet zeggen dat het mijn dag is. Ik reik naar het eigendom dat onder mijn ogen wegfladdert richting spektakel. Zware bominslagen bij militaire doelen om een land dat niet bestaat uit te wissen, het niets te vernietigen met niets. Het is slechts imago, er resteert slechts imago. Alles wat we kunnen doen is kijken, kijken en wegkijken. Wegkijken zoals tot enkele uren geleden de bewoners van Charkiv om de oorlog even verderop de oorlog te laten en het leven te leven. Kijken omdat er een imago is. Omdat het imago wil worden gezien. En gesanctioneerd.

Onderwijs is onze zorg

Onderwijs en zorg is één adem. Het zijn zorgenkindjes van een samenleving die het allemaal steeds moeilijker kan betalen. Onderwijs en zorg slurpen alles op wat elders wordt verdiend. Aan de andere kant moet je vaststellen dat je onderwijs en zorg wél nodig hebt. Dat hebben we tijdens de corona wel gemerkt. De kinderen thuis, dat werkt niet prettig. En zorg werd geblokkeerd door die coronapatiënten.

Onderwijs en zorg moeten zich dienstbaar opstellen. Meegaan met de toekomst. Weet je wat, we zetten het vol vrouwen. Die staan dicht bij de kinderen en patiënten. Ze voelen aan wat op een bepaald moment nodig is. Soms stellen ze eisen, maar ze zullen hun zorgenkindjes nooit in de steek laten. Zo geven ze op hun manier een bijdrage aan het echte leven, het leven van risico's en levenskunst. Bedrijvigheid, ondergang en herleving, het maken en herstellen van de wereld. Laten we die vrouwen dus dankbaar zijn.

De kinderen, ach, de kinderen. Ze gaan mee met de stroom. Ze verdienen onze toekomst, op hun manier bij te dragen aan onze toekomst. Maar wat moeten ze in de weer met tentakels. Ze worden gepest. Ze worden onderschat. Laten we hun goede gebouwen geven. En zorg! Veel zorg. De kinderen hebben het thuis niet makkelijk. Bij de professionele vrouwen zijn ze in goede aarde. Zo ontwikkelen ze zelfvertrouwen, weerstand. Als de tijd daar is zullen ze er staan, samen mee ondergaan en steeds weer worden geboren.

Mijn talent

Hoe groot of klein mijn talent ook, het is de bedoeling het te gebruiken. De gelijkenis van Jezus in Matteüs 25 spreekt voor zich. De heer gaat op reis en geeft geld in beheer aan zijn dienaren. Aan de eerste geeft hij vijf talenten (talent is een bepaald gewicht aan geld), aan de tweede twee en aan de derde één talent. Waarom zo verschillend? 'Ieder naar wat hij aankon.' Hier wordt dus een relatie gelegd tussen gewicht, geld en vermogen. Vermogen ook of vooral in de zin van wat iemand kan, waartoe iemand in staat is.

Ik word aangesproken door deze gelijkenis. Ik ben de derde dienaar die zijn talent uit angst voor de heer had begraven en het hem teruggeeft als hij terugkomt. Hij is de slechte dienaar, want zijn geld brengt geen rente op. De nutteloze dienaar moet in de uiterste duisternis worden geworpen, waar men jammert en knarsetandt. Beschouw deze blog als mijn talent dat ik alvast heb begraven in die uiterste duisternis, in de krochten van Google blogspot.

Mijn talent is het om een blog zoals deze te schrijven. De blog blijft in deze uithoek, en juist door mijn angst lok ik het schijnbaar strenge oordeel van de heer uit. Dat oordeel is bij nader inzien niet streng. Het komt overeen met de daad van de laffe, bange dienaar. Tegelijk wist het deze daad uit. De heer gebiedt om het ene talent terug te pakken van de dienaar en te geven aan de eerste dienaar, die zijn vijf talenten door investering heeft vermeerderd tot tien.

Een filosoof zou nu kunnen vragen: is het niet precies het talent van de derde dienaar om zijn talent te begraven? En heeft hij niet juist gezien dat zijn heer heel streng is? Maar een filosoof heeft hier weinig te zoeken. Het is een gelijkenis waarmee we hier te maken hebben, geen rechtstheorie. De gelijkenis opent zich door zich te sluiten. We kunnen de gelijkenis gebruiken alsof ze zelf een talent is. Maar de gelijkenis heeft geen betekenis zonder de derde dienaar, in de daad van deze dienaar spitst de gelijkenis zich toe.

Als ik die derde dienaar ben, gebruik ik de gelijkenis door hier tegen jou te zeggen dat zij zich opent op het moment dat zij zich sluit. De heer is degene die deze blog van me afpakt en geeft aan degene die er iets mee kan. Hier heb je hem, alsjeblieft.