Thuiskomen

Je hoeft niets terug te zeggen. Als je niets terugzegt kan ik altijd nog stoppen. Of rekening met je houden. Er zijn zoveel dingen uitgeprobeerd. Ik kan in de predicaten duiken zodat er mogelijk iets van waarheid ontstaat waarbij ik recht doe aan je zwijgen. Ik kan me schamen omdat ik meteen denk dat ik iets ijdels heb gezegd als jij niets terugzegt. Ik kan me verliezen in mijn woordenstroom zodat jij het over je heen kan laten gaan en daarna eventueel iets terugzegt.

Het voelt als een dronken Rus die de vlucht naar voren inzet. We laten zien, zeg ik dan, hoe wij zijn dus dan zijn we tenminste niet hypocriet. Niet zo hypocriet als jullie. Omdat we ook voor onszelf onverdraaglijk zijn hebben we bedacht dat jullie dat ook zijn. Je staat dan misschien wel in je recht maar ondertussen doe je wat God verboden heeft en zijn wij er namens God. En dus namens jullie. Wij knappen jullie vuile klussen op. Als jullie goed zijn en wij slecht zeggen we dat we niet geloven in logica. Daarom hebben we gedronken.

Als je niets terugzegt laat ik je zwijgen spreken. Ik laat het zo hard spreken dat het me overweldigt en het niet meer zoveel uitmaakt wat ik doe. Dwars door mijn woorden hoor ik mezelf en zo geef je me aan mezelf terug. Er ontstaat een kleine woestijn die bezaaid is met stenen en waar regen nog betekenis heeft. De woorden maak ik expres kaal zodat de woestijn zich een beetje thuisvoelt. Wat er overblijft is ijdele praat, zigzag en rondjes. Ik kom weer bij mijn beginpunt en dus geen meter opgeschoten.

Zonder lijn

De lijn hoef je niet vast te houden als je een hond bent. In die zin kun je vrij bewegen. Ga je de verkeerde kant op dan voel je dat vanzelf. Ik las dat houvast je meer vrijheid geeft. Denk aan de bergbeklimmer die gezekerd aan de wand zijn reikwijdte uitbreidt. Ik zoek de goede vorm en schrijf me vrij. Mijn gedachten kunnen nu alle kanten op, er zijn drie alinea's en er zit lijn in.

In het bos loopt een man met drie honden. Geen lijn te bekennen. De honden lopen kriskras en alles driedubbel. Er loopt er een het fietspad op. De man roept de hond terug. Niet schreeuwen, geen aanstellerij. De stem duurt iets langer dan de lijn maar je kunt daarin een hoger stadium bereiken. De man loopt ontspannen, misschien is hij zelfs in staat om te peinzen of te dromen. De stem die niet merkt dat hij een stem is. De niet-lijn en niet-stem die de honden bij elkaar houdt.

De hond bij mijn vriend merkt dat ik bang voor hem ben. Geen tijd om te peinzen, alleen de opmerking van mijn vader vroeger dat je niet bang moet zijn voor honden want dat merken ze. Nu heb ik weer de rust om te peinzen. Honden hebben vaak veel tijd om te peinzen. En te dromen. Dat hebben we dan dus gemeen. De stem van mijn vader bracht onrust in me teweeg. Die onrust is mijn milieu gebleven. Ik loop kriskras en alles driedubbel.

Alles ademt heen en weer

Alles voor de film denk ik als ik film aan het kijken ben. Undercover Donnie Brasco komt op bezoek bij bendelid Al Pacino op Eerste Kerstdag en moet liegen dat hij vrijgezel is. Pacino nodigt hem nogal dwingend uit om bij zijn family coq au vin te eten. Komt Donnie weer bij zijn vrouw dan gaat hij dus niet zeggen dat hij de uitnodiging niet kon weigeren want immers undercover. Hij laat het bij 'ik moest werken'. Nu kun je dus denken dat hij dit wel moest zeggen omdat anders de spanning weg is. Die vrouw reageert namelijk weer, de spanning laadt en ontlaadt zich.

Zo wekt de film voortdurend de suggestie dat er in de realiteit iets spannends aan de hand is waarvoor de film met zijn lichte overdrijvingen en suggesties de juiste taal vindt. De taal is dan toch weer een adequaat en transparant middel. Dat spannende heeft te maken met die Italiaanse en Franse inslag van de immigranten in New York. Coq au vin, die geweldige solidariteit, het geheim kunnen bewaren. De film brengt dat allemaal aan het licht.

Nu was ik daar nooit bij, in New York. Ik stel me zo voor dat je daar leeft zoals in Donnie Brasco of Goodfellas. Nee, niet in een bende of de politie, want dat was nou juist die overdrijving. Je leeft daar min of meer zoals wij hier in De Laar West, maar dan zoals ze zich daar De Laar West of Palermo voorstellen. Ze zijn daar nooit geweest maar alle namen ademen daar Europa. Ze projecteren het daar allemaal op de film. Zelfs als ze aan hun vrouw zouden uitleggen dat ze op Eerste Kerstdag een aanbod van een crimineel kregen dat ze niet konden weigeren zou die vrouw meteen aan de Godfather denken.

Surprise party

Jullie waren zo makkelijk. Ik hoefde niets te doen. En toen waren jullie er. Ik had anders ook graag gelopen, en dat kan nog steeds. Ach jongens, er is zo weinig voor nodig. Een route, dat wel. Je kunt wel dwalen, je kunt struinen, je kunt zo veel. Met een route hoef je niet na te denken, je loopt lekker als een kip zonder kop en je bereikt je doel. Breekt de pleuris uit omdat je een bordje hebt gemist dan is dat ook weer lachen.

Het is weer anders als je dat lachen kunt delen. Of als ik - o binnenpretje - zie hoe je hard door mijn vogelzangapp heen praat die feilloos homo sapiens aangeeft. Jullie waren ook in staat om niet te wandelen of fietsen waardoor we ergens aten met of zonder wespen en in essentie zit het woord eten als je het maar wil zien. Je praatte uitgebreid over het terugbrengen van alles tot al tot a dat was lachen. Ik kwam naar je toegefietst en je was er gewoon. En je was er op je kamer, weinig van je gezien die dagen, je dicht in de buurt geweten.

Vaak vertelde ik mezelf dat ik ver weg in een grot wilde wonen. Beetje gras eten. Ik zou me zo ontstellend gaan vervelen dat ik dan eindelijk pas echt zou verlangen en weten wat dat voor mij kon zijn. Daarom verlangde ik zo naar vakantie. Ik zat midden tussen jullie maar mijn liefde voor mijn grenzen won het feilloos. Was ik de prooi toen jullie me appten en de data volliepen? Die droom moet nog ergens zijn dat ik mezelf tegenkom en er genoeg van heb. Ergens is die droom er al en het kan goed zijn dat jullie dit ergens al wisten.

Al weggaand achterom kijken

Je kunt er altijd iets van maken, van wat er al is. Je maakt er iets van, en dat is er. Het is wat er al was en dringt tot je door wat niet tot je doordrong. Nu je er iets van maakt zie je hoe het was voordat het tot je doordrong. Ja, dat zeg ik, het was er al. Het leek op mij te wachten en het was eigenlijk andersom. Iets in mij wachtte op wat er was, zeg ik nu. Ja, achteraf heb ik makkelijk praten. Ik wil maar zeggen dat makkelijk praten me helpt om te zien hoe ik eraan voorbij ga en wat dan.

Zo vond ik het leuk als mijn oudere zussen een boek lazen. Dat moest ik ook kunnen. Mijn ogen bewoog ik langs de regels. Later dacht ik dat lezen een vorm van luisteren is en zelfs begrijpen. Nu heb ik zoveel gelezen en begrepen dat ik zie wat er destijds gebeurde, en wat lezen is. Nu beweeg ik mijn ogen weer langs de woorden zoals mijn zussen deden. Lezen is als muziek luisteren. De muziek geeft het tempo aan, en jij beweegt in je hoofd lekker van voor naar achter om te volgen en te dwalen.

En ja, dat Gregoriaans dat voor mijn ogen gezongen werd. Ineens kreeg ik door dat de Mis lang duurde. De zon ging buiten langs de wolken en verzorgde een clairobscur. Het was pure voorpret. Wat was het fijn om onder klaterend orgelspel de kerk te verlaten en de zon ook buiten te zien. Nu gebeurt het me nooit meer dat ik de kerk verlaat. Als Wilfred Kemp op zondagochtend zijn Gregoriaans afspeelt luister ik even en loop rustig naar de wc. Klaterend spel, dat wel.

Mijn manier

Mannen zijn nu eenmaal sterker. Daarom hebben we de geschiedenis niet alleen naar onze hand kunnen zetten maar ervoor gezorgd dat die er überhaupt was, ten einde verklaard werd en dit weer herroepen. Er mogen allerlei vrouwen aan de macht zijn geweest, ze hebben ook zo het krachtsverschil niet teniet kunnen doen. We spelen onze zwakte uit indien nodig maar houden ons fysieke overwicht achter de hand en zo hebben we twee handen, bijeengehouden door onze grotere hersenpan.

Ja, je leest het goed, ik heb het woord zorg ook nog ingezet. Dat is wel heel clever. We maken ons voortdurend zorgen, we besteden zorg aan de details, we zorgen graag voor de veiligheid van onze vrouwen en we maken ons zorgen om onze positie. De mens is zorg, en zeker ook zorg voor zichzelf. Zorg om de dood, de eigen dood zegt de filosoof. Het krachtsverschil bestaat eigenlijk niet, zeggen we tegen jou en tegen onszelf. Het is vooral iets waarvoor we moeten zorgen.

In mijn grijze verleden trad ik toe tot colleges in de toren over Joden door Joden maar ook over vrouwen door vrouwen. De tijden veranderen want ook dat is geschiedenis. Het is de belofte die in de lucht hangt. Nu was ik aan de overkant, laagbouw ontworpen door vrouwen met prijsuitreikingen aan vrouwen door vrouwen. Ik liet mijn dromen gaan over deze vrouwen met hun zorg. Misschien, dacht ik, waren die vrouwen er altijd al, in zekere zin. Ik zou dan misschien niet die vrouw zijn geweest maar ik heb er misschien wel altijd mee geleefd en mee gesproken, op mijn manier dan.

De drie sola's

Het getal drie blijft maar boeien. Zo was ik op zoek naar de vijf sola's van het protestantisme, en zag ik dat er eigenlijk drie waren: sola fide, sola gratia, sola scriptura (alleen door het geloof worden we gerechtvaardigd, alleen door de genade, alleen door de schrift). Twee zijn later toegevoegd. Nu kun je zeggen dat ik die drie wel erg graag wil. Dan blijf ik - nu we toch in de theologie zitten - met een sterk punt zitten als ik drieëenheid zeg. De moslim kan nu weer beginnen over de vijf zuilen. Dan zeg ik weer drie monotheïsmen. Maar jij bent er ook nog. Je kunt wel dialoogje spelen maar die derde kijkt mee. Of vijf dus.

Met vrienden speel ik graag het spelletje katholiek-protestant. Het klopt natuurlijk van geen kanten, in Nederland zijn we allemaal een beetje dit en beetje dat. Het spel is dus ook om bij die protestanten het cryptokatholieke naar boven te halen. En omdat ik het spelletje soms te serieus neem maak ik het hun juist daardoor weer makkelijk om mij te ontmaskeren als cryptoprotestant. Zo weten we weer waar we aan toe zijn en dat is altijd prettig.

Misschien zou je ook alles kunnen herleiden tot sola fide denk ik soms. Alleen door het geloof, dat wil zeggen alleen door het geloof worden we gerechtvaardigd. Tegen mij wordt gezegd dat ik meer moet geloven in wat ik zeg. Ik wil het graag geloven. Maar ik ben bang dat ik, als ik erg mijn best ga doen, mezelf te snel blootgeef als katholiek. Je best doen, oké, maar geloof niet dat de rechtvaardiging daarmee gegarandeerd is. Mijn twijfels gaan dus over één en over vijf. Daarom houd ik het maar bij drie.